Okręty liniowe Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine

Habsburgowie (linii austriackiej) przez kilka stuleci nie przejawiali większego zainteresowania sprawami morskimi, handel prowadząc przez pośredników (Wenecja). Mimo to już w XVIII wieku poprzez władztwo w Niderlandach (zwanych od pokoju w Rastatt- Niderlandami Austriackimi), Austria stała się państwem morskim.

Jednak dopiero w. II połowie XIX wieku marynarka wojenna znalazła wpływowego protektora w osobie brata cesarza Franciszka Józefa I (panujący od 1848 r.)- arcyksięcia Ferdynanda Maksymiliana. Habsburgowie gotowi byli bronić swych posiadłości w północnej Italii (Lombardia i Wenecja) przed procesem zjednoczenia Włoch pod przywództwem Królestwa Sardynii. Dlatego w krótkim czasie zbudowali swoje siły morskie niemal od zera, w czym decydującą rolę odegrał talent młodego oficera- Wilhelma Tegetthoff'a.

Dzięki jego kierownictwu Austria wystawiła bitną eskadrę w czasie Wojny Duńskiej (1864 r). Starcie to- choć nie przyniosło decydujących rozstrzygnięć na morzu, stało się jednak chrztem bojowym dla młodej marynarki wojennej.

Tegetthoff poprowadził następnie swe siły morskie w czasie Wojny z Włochami w 1866 roku. Mając siły mniejsze i gorzej wyposażone, zadał przeciwnikowi upokarzającą klęskę pod Lissą (Morze Adriatyckie, wybrzeże dzisiejszej Chorwacji). Co ciekawe w bitwie tej starły się jeszcze zarówno okręty żaglowe jak i te o napędzie parowym, przy czym duży wpływ na sukces Tegetthoffa miało taranowanie jakie przeprowadziły jego okręty na jednostki włoskie. To wyjątkowe zdarzenie, zdominowało na dłuższy okres budownictwo okrętowe- aż do początków XX wieku marynarki wojenne świata będą budować okręty wyposażone w tzw. taran.

Ta morska mobilizacja, zaczęła w następnych latach tracić impet. Arcyksięcia Maksymiliana skłonność do morskich przygód zawiodła ostatecznie na tron efemerycznego Cesarstwa Meksykańskiego, co zakończyło się niepowodzeniem i rozstrzelaniem księcia w 1867 roku. Awansowany do rangi wiceadmirała Tegetthoff spełnił przykry obowiązek sprowadzenia ciała księcia do ojczyzny.

Sam zmarł przedwcześnie w 1871 roku bo wyczerpującej służbie.

Jednocześnie klęski wymusiły przebudowę (Ausgleich) Cesarstwa Austriackiego na dualistyczną Monarchię Austro- Węgierską. W jej wyniku władza w państwie została podzielona między Austriaków i Węgrów. Zalitawia (od rozgraniczającej rzeki Litawy)- węgierska część monarchii, będzie stanowić odtąd stałą opozycję wobec kwestii zbrojeń morskich.

Musiało minąć ponad 20 lat by kwestia rozbudowy marynarki wojennej znalazła poparcie poprzez nowego następcę tronu- arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Austro-Węgry pozostawały w trójstronnym sojuszu z Niemcami i Włochami (Trójprzymierze), nie rozwiązało to do końca kwestii spornych pomiędzy dawnymi wrogami (w granicach Monarchii pozostały graniczne okręgi włosko-języczne, narastała sprzeczna rywalizacja o wpływy na Bałkanach). Pomimo więzów sojuszniczych oba państwa zaczęły inicjować wyścig zbrojeń od lat 90-tych XIX w.

Typ Monarch

Pierwszym nowoczesnym pancernikiem (przeddrednotem) obrony wybrzeża zbudowanym wg. nowego planu rozbudowy był typ Monarch.

Projekt opracowany przez Siegfrieda Poppera zakładał budowę 3 jednostek które nazwano kolejno "Wien", "Monarch", "Budapest".

Wybudowane w stoczni w Poli miały wyporność 5547 t,

długość 97,7 m,

szerokość 17 m,

zanurzenie 6,4 m.

"Wien" i "Monarch" napędzane były przez dwa pionowe silniki potrójnego rozprężenia napędzające dwie śruby opalane pięcioma cylindrycznymi kotłami (co dawało im prędkość maksymalną 17,5 w) podczas gdy "Budapest" opalany był 16 kotłami wodnorurkowymi (prędkość maks. 17,8 w).

Artyleria główna składała się z dział Krupp L/40 C90 kaliber 240 mm w dwu-działowych wieżach- po jednej w części dziobowej i rufowej okrętów.

Artyleria pomocnicza zawierała 6 dział Skoda S/40 (a więc już rodzimej produkcji) w kazamatach kadłuba. Ponadto 10 dział Skoda L/44 47 mm i 4 Hotchkiss L/33 47 mm. Uzbrojenie dopełniały dwie rury torpedowe 450 mm.

Były to ówcześnie udane jednostki o charakterystycznej niskiej burcie, i wyraźnie mniejszych rozmiarach niż podobne okręty innych marynarek wojennych, co miało stać się stałym założeniem okrętów projektowanych przez Poppera (głównie ze względu na ograniczone koszty budowy).

Typ Habsburg

Typ "Monarch" , choć był konstrukcją o ograniczonym potencjale bojowym, pozwolił zainicjować program budowy k.u.k. Kriegsmarine. Niedługo po wprowadzeniu trzeciej jednostki, kierownictwo marynarki złożyło zamówienie na 3 okręty nowego typu- Habsburg.

Z powodu stałego oporu do wydatków morskich parlamentu w Budapeszcie, o co za tym idzie konieczności cięcia kosztów, główny inżynier Siegfried Popper zmuszony był do kompromisów pomiędzy wymaganiami bojowymi a ograniczonym budżetem marynarki wojennej.

Stępkę pod pierwszy okręt typu- SMS "Habsburg" położono 13.03.1899 r, a przyjęto do służby 31.12.1901 r.

Drugi w kolejności był SMS "Árpád" (nazwa miała udobruchać opór Węgrów) przyjęty 15.06.1903 i SMS "Babenberg" 15.04.1904.

Te przeddrednoty liczyły:

długość 113,11 m,

szerokość 19,86 m,

przy pełnym zanurzeniu na poziomie 7,46 m

i wyporność 8823 t.

Popper nawiązał w projekcie do brytyjskiego typu London, choć jednostki Royal Navy były znacznie większe.

Uzbrojenie główne składało się z dział 240 mm L/40 K 01 (w porównaniu do 305 mm HMS "London") w nietypowym układzie- dwu-działowa wieża dziobowa i jedno-działowa rufowa. Kaliber dział bardziej zbliżał jednostki do niemieckiego typu Wittelsbach.

Głównym powodem układu 1x2 i 1x1 była konieczność zmieszczenia się w ramach budżetowych.

Uzbrojenie pomocnicze składało się z 12 dział 150 mm L/40 C96 Krupp w kazamatach. Te nietypowe dwupoziomowe kazamaty przenosiły środek ciężkości okrętów zbyt wysoko co ograniczało ich dzielność morską, związku z tym konieczne były modernizacje okrętów w latach 1911-1912. . Również niskie umiejscowienie dolnych dział limitowało ich praktyczne użycie na niespokojnym morzu. Ponadto uzbrojenie składało się z 10 dział 70mm Škoda.

Zaprojektowane do zwalczania torpedowców, okazały się później skuteczną bronią przeciwlotniczą.

Okręty te miały też po dwie rury torpedowe na burtę, znajdujące się pod linią wody.

Napęd składał się z dwóch 4-cylindrowych pionowych silników o potrójnym rozprężeniu,(wprawiające w ruch 2 śruby napędowe), napędzanych przez 16 kotłów. Prędkość maksymalna wynosiła 19,62 w.

Typ Erzherzog Karl

Kompromisy na jakie zmuszona była k.u.k. Kriegsmarine pokazuje również projekt następców typu Habsburg- okrętów typu Erzherzog Karl.

Zbudowano ponownie 3 jednostki tego typu- kolejno SMS "Erzherzog Karl" 17.06.1906, SMS "Erzherzog Friedrich" 31.01.1907 oraz SMS "Erzherzog Ferdinand Max" 21.12.1907.

Tym razem jako strategiczne odniesienie przyjęto okręty Regia Marina (mimo wciąż obowiązującego sojuszu z Włochami).

Zdecydowano się wzmocnić względem włoskiego typu Regina Margherita uzbrojenie dodatkowe.

Wymiary typu Erzherzog Karl;

124, 35 m długości,

21,78 m szerokości,

przy zanurzeniu 7,51 m

i wyporności 11 414 t.

Tym razem środki pozwoliły na uzbrojenie artylerii głównej w działa kal 240 mm L/40 K Škoda w układzie 2x2.

Wzmocniona artyleria pomocnicza składała się z 12 dział 190 mm L/42 Škoda, z czego osiem umieszczonych w kazamatach i 4 w wieżach. Uzbrojenie mniejszego kalibru oraz torpedowe powtórzono za typem "Habsburg".

Okręty napędzane były dwoma silnikami 4-cylindrowymi potrójnego rozprężenia, napędzających dwie śruby poprzez 12 kotłów wodnorurkowych, co pozwalało osiągać prędkość 20 w.

Wzrastający potencjał bojowy Kaiserliche und Königliche Kriegsmarine miał wpływ na pozycję Austro-Węgier na arenie międzynarodowej. Jej okręty uczestniczyły w międzynarodowym arbitrażu nad Kretą po powstaniu antytureckim na tej wyspie po 1897 roku. Okręty austro-węgierskie wzięły tez udział w interwencji w Chinach w czasie Powstania Bokserów 1899-1901, i było to jedyne mocarstwo nie kolonialne biorące udział w kontyngencie wojskowym.